Hoofdstuk 5 van 12 · Werkstation

Gebruikers en groepen

3 lesuren

Op een Linux-systeem krijgen gebruikers en afdelingen eigen accounts en groepen. Daarmee kun je toegang tot bestanden en diensten beheersbaar maken, net als in een bedrijfsnetwerk.

Na dit hoofdstuk kun je

Gebruikers en groepen aanmaken.
UID, GID en de belangrijkste accountbestanden herkennen.
Gebruikers aan groepen koppelen zonder bestaande groepen te verliezen.
Wachtwoorden veilig instellen en accounts controleren.

Hoe Linux gebruikers herkent

Linux gebruikt een UID (User ID) voor een gebruiker en een GID (Group ID) voor een groep. Accountinformatie staat onder andere in /etc/passwd en groepsinformatie in /etc/group. Wachtwoordhashes staan in /etc/shadow en zijn alleen voor bevoegde processen leesbaar.

Bij een bedrijf met afdelingen zoals financiën, administratie, ICT en directie kun je groepslidmaatschappen gebruiken om toegang te organiseren. Geef geen onnodige rootrechten.

Toon je eigen gebruikers-ID en groepen

id

Bekijk een account (zonder wachtwoordhashes)

getent passwd "$USER"

Bekijk groepen

getent group

Gebruikers aanmaken

adduser is een gebruiksvriendelijke interactieve opdracht op Debian en Ubuntu. useradd biedt meer opties, bijvoorbeeld -m voor een home-directory en -c voor een beschrijving.

Gebruik passwd interactief om het wachtwoord in te stellen. Neem wachtwoorden nooit op in een commando: ze kunnen zichtbaar worden in de shellgeschiedenis of proceslijst.

Maak een oefengebruiker inclusief home-directory

sudo useradd -m -s /bin/bash -c "Test Gebruiker" test01

Stel veilig een eigen wachtwoord in

sudo passwd test01

Controleer of de gebruiker bestaat

id test01
ls -ld /home/test01

Groepen aanmaken en koppelen

Maak oefengroepen zoals in het praktijkvoorbeeld. De optie -aG betekent “append supplementary Groups”: voeg een groep toe zonder bestaande aanvullende groepslidmaatschappen te overschrijven.

Maak een groep met GID 5000

sudo groupadd -g 5000 testgroep

Voeg gebruiker toe aan de groep

sudo usermod -aG testgroep test01

Controleer het groepslidmaatschap

groups test01
id test01

Bekijk de groepsvermelding

getent group testgroep

Een zakelijke groepsstructuur

In het oorspronkelijke GreenLeaf-achtige afdelingenscenario maak je groepen zoals financien, administratie, ict en directie. Koppel gebruikers aan de groep die bij hun functie hoort. Gebruik bij groepsnamen bij voorkeur eenvoudige letters zonder accenten.

Maak de vier afdelingsgroepen aan

sudo groupadd -g 2000 financien
sudo groupadd -g 2001 administratie
sudo groupadd -g 2002 ict
sudo groupadd -g 2003 directie

Voeg een medewerker toe aan ICT

sudo adduser kevin
sudo usermod -aG ict kevin
groups kevin

Accounts veilig beheren

Als een medewerker vertrekt, blokkeer je in de praktijk meestal eerst het account en bewaar je gegevens conform het beleid. Definitief verwijderen kan later.

Vergrendel een oefenaccount

sudo passwd -l test01

Verwijder een groepslidmaatschap

sudo gpasswd -d test01 testgroep

Bekijk de accountstatus

sudo passwd -S test01

Praktijkopdracht

Richt een kleine ICT-afdeling in

Bouw een beperkte testomgeving met gebruikers en groepen.

Maak een testgebruiker en geef deze een eigen home-directory en wachtwoord.
Maak de groepen ict en directie aan (of hergebruik ze als ze bestaan).
Koppel de gebruiker met usermod -aG aan ICT.
Controleer UID, GID en groepslidmaatschappen met id en groups.
Bedenk welke dossiers alleen toegankelijk mogen zijn voor directie en leg uit waarom.

Bewijs voor je logboek: Uitvoer van id, getent passwd en getent group voor je testaccounts.

Controleer je kennis

Wat is het verschil tussen een UID en een GID?
Waarom is usermod -aG veiliger dan alleen -G bij aanvullende groepen?
Waarom zijn wachtwoorden op de commandoregel onveilig?

Begrippen

UID: Unieke identificatie van een gebruiker.
GID: Unieke identificatie van een groep.
/etc/passwd: Accountgegevens zonder de wachtwoordhashes.
/etc/shadow: Beschermde opslag van wachtwoordhashes.
usermod: Opdracht om accountinstellingen te wijzigen.

Hoofdstuk afgerond?

Voer eerst de praktijkopdracht uit en sla je bewijs op in je eigen logboek.