Hoofdstuk 8 van 12 · Serverbeheer

Basis serverbeheer

4 lesuren

Een server staat vaak niet naast je bureau. Je leert daarom veilig beheer op afstand met SSH en ontdekt hoe systeemdiensten, pakketten, processen en logs werken.

Na dit hoofdstuk kun je

Via SSH met je Ubuntu Server verbinden.
Systemd-services controleren, starten en stoppen.
Pakketten installeren en veilig verwijderen.
Processen en logbestanden onderzoeken.

Remote beheer via SSH

SSH staat voor Secure Shell. Het protocol versleutelt het verkeer tussen beheercomputer en server. Vanuit Windows kun je Windows Terminal of PowerShell gebruiken; op Linux en macOS is eveneens een SSH-client beschikbaar.

De eerste keer dat je verbindt, controleert de client de host key. Vergelijk de vingerafdruk bij voorkeur met de sleutel die rechtstreeks op je VM-console wordt getoond voordat je deze accepteert.

Installeer de SSH-server

sudo apt update
sudo apt install openssh-server

Start SSH en laat de service automatisch starten

sudo systemctl enable --now ssh

Controleer de status

sudo systemctl status ssh

Bekijk het IP-adres van de server

ip -brief address

Maak verbinding vanaf je beheercomputer

ssh beheerder@192.168.1.150

Systeembeheer met systemd

Een service is een proces dat een dienst levert op de achtergrond. Linux gebruikt op Ubuntu systemd en de beheeropdracht systemctl.

Gebruik de cron-service als veilig labvoorbeeld. Stop nooit je SSH-service terwijl je uitsluitend via SSH bent verbonden, want dan kun je je toegang verliezen.

Controleer hostname en uptime

hostnamectl
uptime

Controleer de cron-service

systemctl status cron

Start of herstart cron

sudo systemctl restart cron

Controleer automatisch starten

systemctl is-enabled cron

Pakketten en onderhoud

Ook op Ubuntu Server worden programma’s via APT geïnstalleerd. Houd het aantal geïnstalleerde pakketten beperkt: minder software betekent meestal een kleiner aanvalsoppervlak.

Ververs en controleer updates

sudo apt update
apt list --upgradable

Installeer een klein hulpmiddel

sudo apt install tree

Test tree

tree /etc -L 1

Verwijder het oefenprogramma

sudo apt remove tree

Processen controleren

Een proces is een actief programma. Het krijgt een PID: een Process ID. Met ps, top en eventueel htop kun je actieve processen en hun geheugen- of CPU-gebruik bekijken.

Toon actieve processen

ps aux

Interactieve procesweergave

top

Vrij werkgeheugen

free -h

Logs gebruiken bij storingen

Logbestanden tonen gebeurtenissen en foutmeldingen. Op Ubuntu staan veel berichten in het systemd-journal. Een service die niet start, geeft daar vaak een bruikbare aanwijzing voor.

Bekijk foutmeldingen sinds de huidige opstart

sudo journalctl -b -p warning

Bekijk recente SSH-berichten

sudo journalctl -u ssh -n 30 --no-pager

Volg de syslog indien aanwezig

sudo tail -f /var/log/syslog

Praktijkopdracht

Beheer GreenLeaf op afstand

Voer het beheer zo veel mogelijk uit vanaf je eigen computer.

Installeer en activeer OpenSSH op Ubuntu Server.
Maak via PowerShell of Windows Terminal verbinding met SSH.
Leg hostname, IP en uptime vast.
Bekijk de status van cron; herstart de service en controleer of deze actief is.
Installeer en verwijder tree.
Zoek met journalctl recente berichten van de SSH-service.

Bewijs voor je logboek: Screenshot van de SSH-sessie, de actieve SSH/cron-services en minimaal één relevante logregel.

Controleer je kennis

Wat is het verschil tussen SSH en een webinterface?
Wat doet systemctl enable dat start niet doet?
Waarom zijn logs onmisbaar voor een serverbeheerder?
Waarom is stoppen van SSH tijdens een SSH-sessie riskant?

Begrippen

SSH: Versleutelde toegang tot een systeem op afstand.
systemd: Service- en systeemmanager van Ubuntu.
systemctl: Beheercommando voor systemd-services.
PID: Uniek procesnummer.
journalctl: Opdracht om het systemd-journal te raadplegen.

Hoofdstuk afgerond?

Voer eerst de praktijkopdracht uit en sla je bewijs op in je eigen logboek.